Menu

Het belang van de gemeenschap in het sanctiebeleid

We hebben nood aan een school die een echte gemeenschap is, die haar leden verbindt met een gedragen visie, met redelijke en haalbare regels, met warmte en zorg. De 'schoolposter' is een instrument uit het 4 lademodel waarmee getoond wordt dat deze gemeenschap in de eerste plaats rechtvaardig is.

25-04-2019 - door Monique D'aes

De noodzaak van een collectieve aanpak versus de noodzaak van individuele begeleiding: een dilemma in de zoektocht van scholen naar een rechtvaardig en zorgzaam sanctiebeleid. De slinger gaat heen en weer tussen de eis om consequent en voorspelbaar op te treden en de weigering om leerlingen met een rugzakje te dumpen.

Experimenteren met grensoverschrijdend gedrag

Sommigen vinden dat speciale zorg die door leerlingbegeleiders en leerkrachten besteed wordt aan kwetsbare jongeren strijdig kan zijn met het belang van de gemeenschap. Want als geregeld een 'speciaal geval' wordt ingeroepen, kan de indruk ontstaan dat de regels niet altijd en voor iedereen gelden. Die perceptie kan voor leerlingen een uitnodiging zijn om te experimenteren met grensoverschrijdend gedrag en om personeelsleden tegen elkaar uit te spelen. Leraren kunnen daardoor onzeker worden over de manieren waarop ongewenst gedrag mag of moet aangepakt worden want een algemene consensus lijkt te ontbreken.

In zo'n situatie klinkt de roep om 'streng' te zijn steeds luider en wordt 'terug naar vroeger' soms gezien als de enige uitweg. Want zowel personeelsleden als ouders van leerlingen en uiteindelijk ook leerlingen zelf worden nerveus van onvoorspelbaarheid. Die kan ervaren worden als willekeur. De associatie tussen willekeur en onrechtvaardigheid is snel gelegd. En de behoefte aan rechtvaardigheid zit er diep in bij alle betrokkenen.

Voorspelbaarheid en rechtvaardigheid

Tegelijkertijd wil zo goed als niemand terug naar een autoritair regime zoals dat bestond in de jaren '50 van de vorige eeuw. De verworvenheden van de leerlingenbegeleiding hebben hun nut bewezen en het is niet de bedoeling om de zorg voor kwetsbare leerlingen te schrappen. Want ook die heeft 'rechtvaardigheid' - in de betekenis van gelijke kansen - tot doel.

In die context heeft het 4 lademodel opgang gemaakt. Het komt tegemoet aan de eis van voorspelbaarheid en rechtvaardigheid omdat het voor het schoolteam een structuur schept om bindende afspraken te maken over het objectieve 'gewicht' van overtredingen. Tegelijkertijd is er ruimte voor aanklampende zorg.

Signalen en maatregelen

In de eerste fase worden groepen van overtredingen gekoppeld aan afgesproken 'signalen' - vaak milde straffen - dezelfde voor alle leerlingen, ongeacht de situatie. De focus ligt hier op het belang van de gemeenschap en de geldende afspraken. De consequente toepassing van signalen bewijst dat het de school menens is met de regels en dat het beleid voorspelbaar en transparant is: hier worden geen leerlingen voorgetrokken of gediscrimineerd. 'Streng maar rechtvaardig' is een motto waar alle partijen zich meestal in kunnen vinden.

Daarna, in de tweede fase, volgt een passende behandeling met begeleidende 'maatregelen' - vaak een 'training' - met als doel de overtreding in de toekomst te vermijden. Die maatregelen hoeven geen 'pijn' te doen en kunnen op maat van individuele leerlingen geschoeid worden.

Het is belangrijk dat deze volgorde behouden blijft: eerst een signaal naar de gemeenschap, dan een begeleidende maatregel voor het individu. Niet omgekeerd.

De schoolposter toont de taakverdeling

Het is in de eerste fase van het 4 lademodel dat de schoolposter een nuttig instrument kan zijn om het belang van de gemeenschap in de verf te zetten. Een school is geen gezin maar een organisatie. Daarin gelden andere regels en procedures.

Omdat de schoolposter ophangt in klaslokalen en gemeenschappelijke ruimtes, is hij een gezicht van de school. Dikwijls helderder en toegankelijker dan een visietekst of een slogan. De aanwezigheid ervan is een voortdurende bevestiging van de belofte dat de school rechtvaardig is en zich aan haar woord houdt.

Vier categorieën

Tijdens de voorbereiding van de implementatie van het 4 lademodel klasseert het schoolteam typische overtredingen van de leerlingen in vier categorieën. Twee criteria - ernst en frequentie - bepalen het gewicht van een overtreding. Het gebruik van kleuren maakt de verwijzing naar een categorie eenvoudiger. Elke school maakt een indeling volgens de eigen prioriteiten.

Door enkele typerende voorbeelden van elke categorie op een poster te zetten, zien alle betrokkenen - leerlingen, personeelsleden, ouders, externen - onmiddellijk wat de visie is van de school op waarden en normen. De toevoeging van het woord 'Bijvoorbeeld' in elke categorie maakt duidelijk dat de lijstjes niet limitatief zijn.

Meteen wordt ook duidelijk gemaakt hoe de taken in het sanctiebeleid verdeeld zijn. In het 4 lademodel worden zware overtredingen altijd behandeld door leidinggevenden. Die worden daarin bijgestaan door interne of externe begeleiders en hulpverleners. Boven de lijn van de ernst zijn er 2 categorieën: 'zwaar 1x' en 'zwaar 2x of meer'.

Storend gedrag wordt in principe niet behandeld door leidinggevenden en leerlingbegeleiders. Het is het domein van de leerkrachten en van het ondersteunend personeel. Onder de lijn van de ernst zijn er 2 categorieën: 'beperkt storend' en 'frequent storend'.

Dagelijkse problemen samen aanpakken

Niet alleen voor de leerlingen, maar ook voor de personeelsleden toont de poster elke dag wie de eigenaar is van een probleem. Het is niet passend dat leraren een leerling die storend is in de klas doorverwijzen naar leidinggevenden. Die hebben immers hun handen vol met de zware problemen. Dat wil allerminst zeggen dat leerkrachten aan hun lot worden overgelaten. Het hoofddoel van het 4 lademodel is precies dat leerkrachten dagelijkse problemen op de werkvloer samen aanpakken door als team goede strategieën met elkaar te delen via de 'lades'.

Het past evenmin dat een overtreding boven de lijn van de ernst door een leerkracht aangepakt wordt, ook al is de overtreding in de klas gebeurd. Meestal hebben leerkrachten onvoldoende tijd en zijn ze onvoldoende gespecialiseerd om een zware problematiek nauwkeurig te analyseren en passende maatregelen uit te werken.

Het is wel belangrijk dat leerkrachten de herstelprocedures kennen die door hun leidinggevenden en middenkader gehanteerd worden. Het is noodzakelijk dat ze er vertrouwen in hebben dat een zware overtreding ten aanzien van hen wordt behandeld vanuit respect voor hun positie als slachtoffer.

En ten slotte is het in dit model evenmin passend dat de autonomie van de leerkracht tijdens zijn les in vraag wordt gesteld. Niet door leidinggevenden, niet door ondersteuners en niet door collega-leerkrachten. Als de klasregels niet in strijd zijn met de schoolregels, is de leerkracht eigenaar van het leerproces.

 

Monique D'aes

moni.daes@gmail.com

Ook interessant

Onderwijs

Armoede op school

Frie Van Camp
John Maes

Bestel uw printeditie

Onderwijs

Naar een veilige school

Bestel uw printeditie

Onderwijs, Zorg & welzijn

Omgaan met suïcide op school | pakket van 10

Bestel uw printeditie

Bestuur & organisatie, Onderwijs

Lerende gemeente

Gunther Rens

Bestel uw printeditie

Lager onderwijs, Secundair onderwijs

03 Oct

Opleiding: Gewenst gedrag en sanctiebeleid op school: een 4-lademodel - Gent

Locatie: Europahotel Gent, Gordunakaai 59, 9000 Gent

Prijs: € 99

Schrijf u in