Menu

Technologie en ethiek: overheden aan zet

Nathalie Dumarey is stafmedewerker Smart cities, bij de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG).

01-05-2019 - door Nathalie Dumarey

Technologie in een veranderende wereld

Onze maatschappij maakt een grote digitale transformatie door. Technologie wordt alsmaar geavanceerder: computerchips beschikken over steeds meer rekenkracht en worden kleiner waardoor ze makkelijker in allerlei apparaten kunnen worden geïntegreerd. Bovendien is er een betere connectiviteit tussen apparaten en systemen waardoor het uitwisselen van gegevens makkelijker wordt. Door die evolutie van connectiviteit zijn we in een sneltempo in een nieuwe wereld terechtgekomen: een wereld waarin alles meetbaar is en mensen en apparaten 24/7 met elkaar in verbinding zijn. Dat netwerk van verbindingen levert een gigantische hoeveelheid data op. Het belang van data groeit en vormen een belangrijke grondstof van onze moderne economie en samenleving.

Digitale platformen en on demand-apps faciliteren onze dagdagelijkse activiteiten en communicatie met anderen en vergemakkelijken voor een deel ons leven. Bovendien zijn veel van die toepassingen heel gebruiksvriendelijk en helemaal gratis. Of dat lijkt in ieder geval zo. Wij geven echter elke dag opnieuw ontzettend veel informatie over onszelf vrij, al dan niet bewust. De data die technologische apparaten en digitale platformen van ons verzamelen, brengen inzichten mee over onze demografische gegevens, onze interesses, ons surf-en aankoopgedrag… Dit laat bedrijven toe om hun producten en diensten af te stemmen op onze noden en gerichter te adverteren en om algoritmes te trainen die ons gedrag online kunnen sturen. Onze informatie is voor hen daarom heel kostbaar. 

De algoritmes die ingebed zijn in o.a. sociale media-platformen, onze online playlist en videokanaal bepalen wat we te zien en te horen krijgen en sturen ons gedrag. Die algoritmes zijn niet neutraal zijn maar komen tot stand door mensen, op basis van data van mensen. De transparantie ontbreekt veelal en dat maakt het moeilijk om dergelijke algoritmes te doorgronden. We moeten hier blijvend kritisch mee om gaan.

Hierdoor ontstaat er een voortdurend, maar vaak bijna onzichtbaar, spanningsveld tussen gebruiksgemak, goede, aangename dienstverlening en anderzijds onze privacy en ons eigen kritisch denkvermogen.

Slimme steden, technologische steden?

Daarnaast kennen we de opkomst van “smart cities”. In 2008, na de economische crisis, zoeken technologiegiganten zoals IBM en Cisco een nieuwe afzetmarkt voor hun producten en komen al snel bij overheden uit. Hun pitch? Door de economische druk en de vele toekomstige uitdagingen moeten steden efficiënter en “slimmer” omgaan met middelen en technologie kan voor een grote efficiëntiewinst en effectieve oplossingen zorgen. Grote catchy smart city- campagnes werden gelanceerd, niet zelden werd hierbij gebruikgemaakt van spectaculaire, tot de verbeeldingsprekende beelden van een soort van technologische utoptie.

Terwijl het beeld van de slimme stad echter aanvankelijk vertrok vanuit de technologie als ideaaloplossing voor alle problemen, geven steeds meer steden intussen een eigen (ruimere) invulling aan het smart city-concept. Technologie maakt heel veel mogelijk maar het is niet omdat iets technologisch kan dat het ook technologisch moet. Technologie mag nooit een doel op zich zijn. Niet alles wat “nice to have is”, is ook “need to have” in een stad.  We moeten ons blijvend focussen op de maatschappelijke uitdagingen en strategische vraagstukken waar steden en gemeenten mee geconfronteerd worden én werk maken van een betere dienstverlening en beter leven voor de burger.

Dat voortschrijdend inzicht bij beleidsmakers heeft er toe geleid dat de voorbije jaren het smart city- concept wereldwijd sterk evolueert van een technologiegedreven neoliberale stad naar een stad die de burger centraal plaatst en samen met hen op zoek gaat naar nieuwe (al dan niet technologische) oplossingen voor de uitdagingen waarvoor zij staan. Ook hier is er dus een voortschrijdend inzicht van de kansen én aandachtspunten die technologie met zich meebrengen.

Sterke overheid als leider van digitale transformatie

Veel nieuwe technologieën zijn volop in ontwikkeling. We weten nog maar half hoe groot de impact van artificiële intelligentie, kwantum computers, blockchain… zal zijn op onze samenleving.

Het is belangrijk en nodig dat de overheid investeert in innovatie en onderzoek rond technologie: voor onze economie en onze welvaart is het begrijpelijk dat er bij de centrale overheden ambitie is om onze regio op de kaart te zetten als “slimme regio”. Investeringen in impulsprogramma’s voor artificiële intelligentie of projecten om onze wegen- en digitale infrastructuur stilaan voor te bereiden op de zelfrijdende wagens, maken hier deel van uit. Maar wat voor slimme steden en gemeenten geldt, geldt ook bovenlokaal: het is niet omdat iets technologisch kan, dat het ook moet. 

Technologische verandering betekent ook maatschappelijke verandering. De vraag “Waar willen wij naar toe als samenleving?” vereist een maatschappelijk antwoord. Het is aan ons als maatschappij om het kader te bepalen waarin toekomstige technologie moet worden ontwikkeld en om de spelregels te bepalen waaraan de technologische industrie moet voldoen. Hierbij moeten we de hypes en trendy buzzwoorden doorprikken, de beloftes van technologieproducenten durven in vraag stellen en de werkelijke impact van technologie, ook op lange termijn, trachten te voorspellen. Techevangelisten voorspellen dat veel technologieën ons leven voorgoed zullen veranderen. Het is aan óns om te bepalen hoe die verandering er moet uitzien.

Steden en gemeenten hebben dit begrepen en gaan steeds vaker in cocreatie-sessies met hun burgers en lokale stakeholders aan de slag om te bepalen in welke stad zij in de toekomst willen wonen.  Een sterk toekomstbestendig beleid is een beleid dat samen wordt gemaakt, los van individuele belangen.

De centrale overheid moet hetzelfde doen. Bovendien hebben overheden een voorbeeldrol ten aanzien van de maatschappij en zijn ze daarom het best geplaatst om burgers te helpen met het inzicht om op een doordachte manier om te gaan met technologie én om het ook zelf beter te doen.

Van overheden mogen we verwachten, zelfs vereisen, dat zij hierbij doordachte keuzes maken met het welzijn van de burger en de gemeenschap voorop.  Steden leveren hiertoe al lovenswaardige initiatieven, het congres van het Antwerps Bureau voor Integriteit toont aan dat het thema ook in Vlaanderen begint te leven.

Kortom, de uitdagingen zijn groot, de technische mogelijkheden gigantisch. Er is nood aan een sterke visie en toekomststrategie om het hoofd te bieden aan nieuwe en bestaande technologieën. Een maatschappelijk debat dringt zich op. De uitdaging zal zijn om zoveel mogelijk technologische kansen te benutten en tegelijk werk te maken van een duidelijk ethisch en wettelijk kader. We moeten niet alleen de digitale transformatie mogelijk maken maar ook bewaken met respect voor de integriteit en privacy van elke burger. Dat is een belangrijke rol voor de centrale overheden. De lokale besturen werken hier graag aan mee.

Auteur: Nathalie Dumarey Stafmedewerker Smart cities - Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG)

VVSG

Ook interessant

Bestuur & organisatie

Wegwijs in het bijzonder comité voor de sociale dienst

Peter Hardy

Bestel

Bestuur & organisatie

Strategisch management in publieke organisaties. Over alternatieve benaderingen en paradigma’s

Nathalie Vallet

Bestel

Bestuur & organisatie

Codex Lokaal Bestuur | 3e ed.

Bestel

Bestuur & organisatie

Strategisch management in de BBC

Roeland Gielen
Roel Verhaert

Bestel

Beleid

28 May

Seminarie: De kracht van open werk

Locatie: Uitgeverij Politeia, Keizerslaan 34, 1000 Brussel

Prijs: € 125

Schrijf u in