Menu

5 concrete tips voor geweldbeheersing in de zorg via lichaamstaal

Het spreekt voor zich dat een geweldsituatie met een zorgvrager een heel andere aanpak vereist dan bijvoorbeeld een conflict met een onbekende op straat. In tegenstelling tot een straatsituatie, zal vluchten in de meeste gevallen immers geen optie zijn. De oplossing: beheersingstechnieken.

11-12-2020 - door Carl Adams

Aardappelen schillen

Een verpleegkundige op een psychiatrische afdeling ziet een man met een psychose met een mes op haar afkomen. Zij reikt hem een aardappel aan en zegt: Ik wou net beginnen met aardappelen schillen, ik ben blij dat je me komt helpen. De man, verbijsterd door deze onverwachte reactie, begint de aardappel te schillen.

Dit soort reacties vragen natuurlijk veel creativiteit en een geweldsituatie is ook niet altijd het moment om creatief te zijn. Toch zijn er verschillende situaties bekend waarbij mensen zich hebben weten te redden uit een moeilijke situatie door het bedenken van zo’n creatieve oplossing. Het probleem is dat het on the spot bedenken van een creatieve oplossing veelal een kwestie van geluk is. Het trainen van oneliners heeft weinig zin, omdat de situatie altijd verschillend is. Daarom nemen we best onze toevlucht tot beproefde methodes.

Lichaamstaal als hulpmiddel

Eén van die beproefde methodes is lichaamstaal. Verbaal en non-verbaal gedrag gaan in de praktijk op natuurlijke wijze samen. Als we weten dat we in geweldsituaties voor 90 % non-verbaal communiceren en dat we heel selectief zijn in wat we horen en zien, dan lijkt het ons logisch om non-verbaal gedrag als eerste te bespreken.

Hoe we iets zeggen en met welke lichaamshouding is dus belangrijk. Hoewel geweldsituaties soms niet te vermijden zijn, kan het zich bewust zijn van lichaamstaal helpen bij het hanteren van de situatie.

Agressieve personen staan niet steeds open voor woorden. Lichaamstaal is een veel nuttiger middel om in dergelijke situaties te communiceren. Enerzijds kunnen we leren om lichaamstaal van de ander beter te ‘lezen’ en anderzijds kunnen we bewuster omgaan met onze eigen lichaamstaal. Over dit thema is veel te leren. We beperken ons hier tot enkele aspecten van lichaamstaal in geweldsituaties.

1. Afstand – nabijheid

Afstand geeft veiligheid, maar kan ook geïnterpreteerd worden als afstandelijkheid en ongeïnteresseerdheid. Als er gevaar dreigt, dan kiezen we ervoor om een afstand van 1,5 m tot 3 m te behouden. Dat noemen we de ‘sociale zone’.

Wanneer iemand ongevraagd in onze intieme zone (0 - 45 cm) komt, beschouwen we dat als zeer bedreigend. In agressiesituaties wordt de afstand dus best in de gaten gehouden. In het geval van een fysieke aanval door de agressor kunnen we de afstand met de agressor best zo klein mogelijk maken.

2. Lichaamshouding

Wanneer er dreiging is, neem je best een luisterhouding aan. De voeten staan dan op schouderbreedte en zijn licht gebogen (knieën niet op slot). We willen immers een vriendelijke en ontspannen uitstraling.

De armen zijn half gekruist, één hand is tegen de kin. De luisterhouding toont een nieuwsgierigheid en alertheid.

3. Gezichtsuitdrukking en oogcontact

We streven naar een zo neutraal mogelijke gezichtsuitdrukking. Zelf boos kijken of beginnen glimlachen kan escalatie uitlokken. We blijven de ander aankijken omdat we contact willen en we willen zien wat de ander gaat doen. Als er gevaar dreigt, zijn we geneigd om weg te kijken en draaien we soms het hoofd en het lichaam weg. Dat brengt ons in een verzwakte positie en dat willen we vermijden.

De agressor blijven aankijken, zonder te staren, is de boodschap. In andere culturen kan blijven aankijken erg onbeleefd en intimiderend zijn, dus daar houden we best rekening mee.

4. Aanraking

Niets is lastiger dan iemand die ons ongepast aanraakt. Als er voldoende afstand wordt gehouden, dan is aanraken al veel moeilijker. Hoezeer je aanraking kan verdragen, is persoonlijk en cultureel bepaald.

Hoe beter we de agressor kennen, hoe beter we dit kunnen inschatten. Als we de zorgvrager zelf willen aanraken, dan vragen we toestemming.

5. Oriëntatie in de ruimte

In geweldsituaties willen we alert zijn over de ruimte waarin we zijn. We gaan na of er nog andere mensen in de buurt zijn en waar er eventuele vluchtwegen zijn. We blijven als zorgverlener best in de buurt van de deur.

We bewegen ons in de ruimte best naar voren of opzij, omdat we zo beter kunnen zien of er obstakels zijn.

Check onze publicatie: Geweldbeheersing en zelfbescherming in zorg en welzijn

Ook interessant

Zorg & welzijn

Dromen, denken, doen

Pascale Franck
Davy Simons

Bestel

Zorg & welzijn

Implementatieboek: Sportproject De Sleutel

De Sleutel

Bestel

Zorg & welzijn

Werkboek cultuursensitieve zorg

Bart Claes
Elfie Van Ransbeeck
Arzu Yentür

Bestel

Zorg & welzijn

Bouwstenen voor een cultuursensitieve zorg- en welzijnsorganisatie

Hans Bellaart
Saar Casteels
Melissa Ceuterick
Gunilla De Graef
Philippe Degelin
Dirk Geldof
Steffie Jalhay
Fanny Matheusen

Bestel

Zorg & welzijn

Beroepsgeheim in de openbare woonzorg

Joke Vandewalle
Elke Verlinden

Bestel

Onderwijs, Zorg & welzijn

Omgaan met suïcide op school | pakket van 5

Bestel

Zorg & welzijn

Dat verandert de zaak

Jean-Pierre Vanhee

Bestel