Menu

Wat zijn de gemeentelijke taken in het waterbeleid?

Het recht op zuiver en gepast water is onrechtstreeks ingeschreven in de Belgische grondwet. Zuiver drinkbaar water en hygiƫnische afvoer en zuivering van het afvalwater zijn immers belangrijk voor onze gezondheid, en zijn een inherent onderdeel van behoorlijke huisvesting. We beschrijven hier de gemeentelijke taken in het waterbeleid.

23-01-2020 - door Christophe Claeys

Steden en gemeenten zijn de overheden die het dichtst bij de bevolking staan. Zij zijn de basis in de piramide van overheden die betrokken zijn bij het waterbeleid.

  • De gemeenten zorgen voor de fijnmazige inzameling van huishoudelijk afvalwater via riolen. Hiervoor kan de gemeente sinds 2005 ook beroep doen op een rioolbeheerder.
  • Sterk hiermee verbonden is het beheer van regenwater afkomstig van privéverhardingen, de weg en het openbaar domein. De gemeente moet hier samen met particulieren zoeken naar oplossingen die het regenwater zoveel mogelijk vasthouden bij de bron. Het regenwater komt uiteindelijk terecht in een fijnmazig grachten- of waterlopenstelsel.
  • De gemeenten beheren de baangrachten, publieke grachten en de kleine waterlopen op hun grondgebied. Hierbij hoort ook het ruimen van slib, het onderhoud en herstel van de oevers, het onderhoud en herstel van de infrastructuur, de aanpak van exoten op het wateroppervlak, de ecologische inrichting en vrijwaring van de ruimte langs de waterloop, het bestrijden van ratten, enzovoort.
  • Derden kunnen alleen werken uitvoeren aan publieke grachten en waterlopen van derde categorie als de gemeente hen daarvoor een machtiging verleent.

Drinkwatermaatschappijen

De drinkwatermaatschappijen die in Vlaanderen zorgen voor de productie en distributie van drinkwater, zijn hoofdzakelijk gemeentelijke organisaties. De gemeenten organiseren zich hiervoor in intercommunales, intergemeentelijke samenwerkingsverbanden of gemeentelijke waterregieën. Ook De Watergroep (een Vlaamse instelling van openbaar nut) heeft bijvoorbeeld voornamelijk gemeenten als vennoten.

  • De drinkwatermaatschappijen zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van het drinkwater tot aan het aftappunt in gebouwen. Daarom organiseren de drinkwatermaatschappijen de keuring van de binnenhuisinstallaties voor drinkwater.
  • De drinkwatermaatschappijen factureren de integrale waterfactuur aan de klanten.
  • De drinkwatercomponent dient voor de financiering van de drinkwaterinfrastructuur. De bovengemeentelijke saneringscomponent dient voor de financiering van het bovengemeentelijk collectornetwerk en van de rioolwaterzuiveringsinstallaties. De gemeentelijke component dient voor de financiering van het gemeentelijk rioolnetwerk.
  • De drinkwatermaatschappijen voeren ook het rioolbeheer uit in verschillende gemeenten.

Rioolbeheerders

De gemeenten kunnen het rioolbeheer en het daarmee verbonden beheer van grachten en regenwaterleidingen zelf uitvoeren of hiervoor een beroep doen op een gemeentebedrijf, intercommunale of intergemeentelijk samenwerkingsverband. Ook een door de gemeente aangestelde entiteit is een mogelijkheid.

Samengevat zijn er vier types publieke organisaties die het rioolbeheer in een gemeente uitvoeren:

  • De gemeente zelf;
  • De drinkwatermaatschappij;
  • De energiedistributienetbeheerder;
  • De bovengemeentelijke rioolbeheerder.

De rioolbeheerder in een gemeente is ook verantwoordelijk voor de organisatie van de keuring van de privéwaterafvoer van gebouwen.

Autonome gemeentelijke havenbedrijven

Vlaanderen heeft vier zeehavens: Antwerpen, Gent, Brugge-Zeebrugge en Oostende. Zij worden beheerd door autonome gemeentelijke havenbedrijven, die door een gemeenteraadsbesluit zijn opgericht.

Streekontwikkelingsintercommunales

De streekontwikkelingsinterommunales zijn dienstverlenende intergemeentelijke samenwerkingsverbanden. Naast de vele andere taken ontwerpen zij bedrijventerreinen en woonverkavelingen - en ze zorgen daarbij ook voor de waterinfrastructuur op die terreinen.

Ze ondersteunen de gemeenten met intergemeentelijke omgevingsambtenaren en handhavingsambtenaren. De streekontwikkelingsintercommunales zetten momenteel sterk in op de uitbouw van een beleid over klimaatadaptatie bij hun gemeenten en helpen de gemeenten bij de opmaak van gemeentelijke of regionale klimaatadaptatieplannen.

Smart cities

Het smart-cities-verhaal gaat over het efficiënt besturen en gericht aansturen door gebruik van veel en open data en technologie. Data die overheden kunnen genereren en gebruiken en die particulieren kunnen hergebruiken en aanvullen.

Ook in het waterbeleid ontstaan er tal van mogelijke toepassingen. Zo ontwikkelde het consortium van hydroscan, VITO en IMEC ‘Flood4Cast’, een rekentool die op straatniveau voorspelt waar er wateroverlast zal ontstaan bij hevige regenval.

Vlaanderen trok in 2019 trouwens ook negen miljoen euro uit voor de uitbouw van een internet of water. Het is een netwerk van sensoren, dat in realtime data moet leveren over waterkwantiteit en waterkwaliteit.

Meer informatie? Check onze publicatie Lokaal waterbeleid

Ook interessant

Bestuur & organisatie

Wegwijs overheidsopdrachten

Petra Dombrecht
Steven Van Garsse

Bestel

Bestuur & organisatie

Beleidsplanning in lokale besturen

Bestel

Bestuur & organisatie

Mee met de BBC. De beleids- en beheerscyclus voor iedereen (pakket van 20)

Bart Kaesemans

Bestel

Bestuur & organisatie, Communicatie & informatie, Omgeving, Personeel, Politiek, Recht, Sociaal beleid & werk

Extenso

Bestel

Overheidsopdrachten

22 Oct

Opleiding: Hoe maakt u werk van innovatieve overheidsopdrachten?

Locatie: Uitgeverij Politeia, Keizerslaan 34, 1000 Brussel

Prijs: € 145

Schrijf u in