Menu

Participatie van jongeren in lokaal beleid: 7 lessen uit de praktijk

Hoe kan je een eerlijk participatieproces realiseren waar jonge inwoners effectief deel uitmaken van beleidsvorming? We lijsten de belangrijkste lessen hier even op.

28-04-2020 -

Voorwaarden voor beleidsparticipatie

Beleidsparticipatie blijft door haar intrinsieke betekenis een proces dat niet in vaste formules of inhouden vast te pinnen valt. Een eerste voorwaarde is dat het lokale bestuur haar verantwoordelijkheid erkent in het realiseren van de rechten van haar burgers. Dat houdt in dat ze enerzijds aan de slag gaan rond het recht op participatie van kinderen en jongeren, maar dat ze participatie ook inzetten om de andere rechten zo volledig mogelijk te realiseren.

Om die beleidsparticipatie te doen slagen, is het nodig om het uitgangspunt dat burgers – en dus ook kinderen en jongeren – volwaardige actoren zijn om het beleid te onderschrijven. Jonge inwoners geven vorm aan hun eigen omgeving en aan de samenleving en zijn op die manier betrokken op publieke en politieke thema’s en debatten.

Een lokaal bestuur heeft nood aan een langetermijnstrategie waarin gericht op zoek gegaan wordt naar de noden en behoeften van inwoners en waarin nagedacht wordt over hoe de verschillende stakeholders samen kunnen werken en elkaar kunnen versterken in het realiseren van een kwalitatief lokaal sociaal beleid.

Ambtenaren nemen dan niet alleen een uitvoerende rol op, maar fungeren als voelsprieten en als ambassadeurs voor jonge inwoners. Ze gebruiken hun mandaat en de beschikbare instrumenten om het brede gamma aan signalen op te vangen en gericht door te geven aan collega’s en beleidsmakers. Ze weten dat ze niet alles alleen of zelf kunnen doen en zijn dan ook niet bang om samen te werken met verschillende diensten en met middenveldpartners om zo samen werk te maken van een goed lokaal sociaal beleid.

Zeven praktijklessen

1. Alles begint bij het erkennen van het actorschap en het burgerschap van jonge inwoners. Erken dus dat ze een stem hebben en dat ze die hoe dan ook gebruiken. Enkel vanuit die basishouding kan gedegen participatie vorm krijgen. Dat betekent ook dat je gesprekken mét je doelgroep initieert en niet enkel óver hen spreekt. Dat geldt niet enkel voor thema’s waarrond je als lokaal bestuur gericht beleid kan maken, maar over alle thema’s die hen raken en aanbelangen. Dat geldt niet enkel voor beleidsparticipatie, maar voor alle levensdomeinen. Ga met jonge inwoners over al die thema’s in gesprek en moedig middenveld, onderzoekspartners, hulpverleners aan om dat ook te doen.

2. De volgende stap is om te beseffen dat jonge inwoners hun mening op heel andere manieren uiten en zich niet aangesproken voelen door de gebruikelijke participatiekanalen. Die straatpolitiek is niet altijd makkelijk te vinden en te interpreteren, maar weten dat ze er zijn is een belangrijke stap vooruit om de stem van jonge inwoners tot bij beleidsmakers te krijgen. Het gaat hier ook om de ervaringen en handelingen van heel jonge inwoners. Die groep is nog sterker gebonden aan de eigen leefwereld en daagt ambtenaren uit om in die leefwereld te stappen en de ervaringen naar beleidsniveau te vertalen en te tillen.

3. Herken ook hier dat die signalen betekenisvol zijn. Kies ervoor om het gesprek in eerste instantie op de inhoud aan te gaan en pas nadien over de vorm van het signaal te spreken. Erken dat ze een zinvol punt maken en ga pas daarna in op de nadelen van bijvoorbeeld spijbelen, verbaal geweld of graffiti. Toon vooral dat je hun actorschap serieus neemt en bereid bent om hun mening mee te nemen in je werking.

4. Zorg dat jonge inwoners een forum krijgen om hun stem, hun acties, hun mening hoorbaar en zichtbaar te maken. Jonge inwoners hebben al een stem, die wordt echter niet altijd gehoord. Werk met een combinatie van participatiekanalen, waarbij zowel ad hoc, structureel, fysiek, virtueel, vindplaatsgericht en in huis wordt gewerkt. Zo zorg je dat iedereen een plaats en een manier vindt om zijn/haar mening en ervaringen te uiten.

5. Creëer een cultuur, een sfeer van inspraak waarbij alle ambtenaren de ogen en oren openhouden voor wat er leeft bij jonge inwoners. Zoek aansluiting bij de leefwereld van jonge inwoners. Hun burgerschap uit zich tenslotte veel vaker via dagelijkse handelingen en interacties. Zet zelf actief de stap naar hun wereld en wacht niet tot ze naar jou toekomen. Kies daarbij ook voor een aanpak of werkvorm die voor de deelnemers betekenisvol is (en dus niet enkel voor de begeleider).

6. Werk samen met middenveldpartners: om de leefwereld te leren kennen, om drempels te verlagen én om beleidskeuzes zichtbaar te maken voor jonge inwoners.

7. De jeugdraad blijft momenteel het enige verplichte participatiekanaal voor jonge inwoners. Zet daarom volop in op de ondersteuning van dat orgaan én help hen hun bevoegdheid en scope te verbreden. Verbreed de invulling van jeugdbeleid en help hen om ook beleidsdomeinen zoals welzijn, mobiliteit en onderwijs te beïnvloeden. Die domeinen hebben tenslotte net zo veel impact op het leven van jonge inwoners.

Kom meer te weten over kinderrechten en lokaal sociaal beleid in het nieuwe cahier Kinderrechten en grondrechten in de reeks Bouwen aan een breed sociaal beleid.

Auteurs: Jolijn De Haene (HoGent/Netwerk Jeugdvriendelijk/Bataljong vzw), Zita De Pauw (Bataljong vzw), Imke Pichal (Bataljong vzw) en Ilse Holvoet (Bataljong vzw)

Ook interessant

Sociaal beleid & werk

Cahier Bouwen aan een Breed Sociaal Beleid: Kinderrechten en grondrechten een inleiding (3)

Chris Peeters
Didier Reynaert
Nathalie Van Ceulebroeck
Rudy De Cock

Bestel

Sociaal beleid & werk

Wegwijzer naar een integrale hulpverlening - 8ste ed.

Ria Vandaele

Bestel

Sociaal beleid & werk

Cahier Bouwen aan een Breed Sociaal Beleid: Vermaatschappelijking (2)

Griet Roets
Dany Dewulf
Joris De Corte
Koen Hermans
Katrien Segers

Bestel

Sociaal beleid & werk

Cahier Bouwen aan een Breed Sociaal Beleid: Regie en Netwerken (1)

Peter Cousaert
Hans Grymonprez
Joris De Corte
Mathias Vaes
Nele Hofman
Sammy Vienne
Veerle Opstaele

Bestel

Sociaal beleid & werk

Sociaal huis

Eric Goubin
Dirk Meulemans

Bestel