Menu

Column: Wie in beelden denkt en kijkt, vindt in de natuur een blijvende inspiratiebron

Sinds mensenheugenis is de natuur de inspiratiebron geweest van fotografen en andere creatievelingen. Ziehier een bescheiden poging om er met enige verwondering naar te kijken.

11-06-2020 - door Luc Van De Steene

Ogenschijnlijk niet aan elkaar verwante natuurverschijnselen zoals de morfologie (bouw en vorm) van planten en dieren lijken allesbehalve per toeval gestructureerd. Let maar eens op de rangschikking van de zaadjes in een dennenappel of zonnebloem, de elegante spiraal van een slakkenhuis, de draaiing van een orkaan of het ‘ontwerp’ van het heelal. Welk universeel meetkundig principe ligt verborgen in het werk van kunstenaars en architecten zoals Vitruvius, Le Corbusier, Leonardo da Vinci en Salvador Dalí?

Wetenschappers wijzen al eeuwen op een schijnbaar magische relatie tussen bepaalde organische vormen, in de natuur maar ook in de kunsten, en brengen deze relatie in verband met het getal aangeduid met de Griekse letter phi (φ) – de eerste letter van Phidias, de architect par excellence uit de klassieke oudheid. Het getal komt overeen met de verhouding 1,6180339887… weer bestaande uit een oneindige reeks cijfers waarin geen herhalend patroon optreedt. Het is een zogenoemd irrationaal getal.

De lijst van namen die in de loop der eeuwen aan dit getal zijn gegeven, is lang en getuigt van een zekere eerbied: de gulden snede, het gulden getal, de transcendente verhouding, het goddelijke getal, de goddelijke verhouding (Divina Proportia), et cetera.

Het getal phi, dit stukje, oude, raadselachtige wiskunde, is tegelijk de verhouding die de gulden snede uitdrukt in de fotografie:

De gulden snede: de blauwe lijn verhoudt zich tot de groene lijn zoals de gele lijn zich verhoudt tot de blauwe lijn. De korte en lange lijnen hebben dus altijd dezelfde verhouding tot elkaar en deze verhouding is phi of de waarde 1,618.

We komen de gulden snede op diverse plekken tegen. Niet alleen in de architectuur, ook bij de lengte van onze vingerkootjes, in het gezicht van de Mona Lisa en zelfs in de poëzie. Winnares van de Herman de Coninckprijs Eva Gerlach zegt naar aanleiding van haar bekroonde bundel Oog (De Morgen, 21 maart jl.): “De structuur van de reeks – iedere term in de rij is de som van de twee termen ervoor – volgt in grote trekken de verhouding van de gulden snede, die ik eerder gebruikte in Dochter, uit 1984.” Voor Gerlach is het een manier om vorm en inhoud te laten samenvallen.

Met “de som van de twee termen ervoor” verwijst Gerlach naar nog een ander concept: de rij van Fibonacci. Deze numerieke reeks, die in de 13de eeuw door een Italiaans wiskundige is beschreven, begint met de waarden 1 en 1, en elk daaropvolgend getal is de som van de twee voorgaande getallen. Na telkens het quotiënt te berekenen komt deze reeks al snel in de buurt van de gulden snede. Deze reeks vind je overal terug in de natuur. De rij van Fibonacci: 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610 …

Je valt van de ene verbazing in de andere wanneer je op deze gelijkenissen begint te letten. De relatie tussen het abstracte domein van de getallen en de fysieke werkelijkheid is heel bijzonder en roept de vraag op: is dit allemaal toeval? De stem van Bob Dylan hield het bij deze woorden: The answer is blowing in the wind.

Het aantal spiralen in elke richting op deze dennenappel bestaat eveneens uit opeenvolgende getallen in de rij van Fibonacci: 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55 … (Foto © Andreas Lischka via Pixabay)

Meer informatie? Check onze publicatie Werken met foto's

Ook interessant

Communicatie & informatie

Wegwijzer bibliotheken en documentatiecentra | Print + digitaal met abonnement

Bestel

Communicatie & informatie

Iedereen contentcreator op sociale media. Met de smartphone aan de slag! (pakket van 5)

Nadja Desmet

Bestel

Communicatie & informatie

Informatieveiligheid en cybersecurity duiden via film

Marc Vael

Bestel

Communicatie & informatie

Laat ons zeggen dat het (de) shit wordt.

Bart Derison

Bestel

Bestuur & organisatie, Communicatie & informatie

Technologie, ethiek en beleid

Bestel

Communicatie & informatie

Goedzoeker of goudzoeker

Nicole Vranken

Bestel